در تاریخ ۳ دسامبر ۲۰۲۵، شبکه اصلی اتریوم میزبان ارتقای بزرگ بعدی خود با نام Fusaka خواهد بود؛ دومین هاردفورک مهم سال پس از Pectra در ماه مه.
فهرست مطالب
Fusaka چیست؟
در شرایطی که رولآپها اکنون بخش عمدهای از تراکنشها، درآمد کارمزد و فعالیت دادهای اتریوم را تشکیل میدهند، توانایی آنها برای ارسال داده به لایه ۱ همچنان محدود است. Fusaka دقیقا برای حل همین گلوگاه طراحی شده است.
ویژگی اصلی این ارتقا، PeerDAS (نمونهبرداری اعتبارسنجهای همتا از داده) است؛ روشی که به اعتبارسنجها اجازه میدهد دادههای blob مربوط به رولآپها را بدون دانلود کامل اطلاعات تأیید کنند. نتیجه این تغییر:
- کاهش پهنای باند و مصرف ذخیرهسازی نودها
- امکان افزایش چشمگیر ظرفیت داده در آینده
- حرکت به سمت مقیاسپذیری پایدار بدون سختافزار سنگین دیتاسنتر
در کنار PeerDAS، مفهوم BPO Forks، تغییرات جدید در گس و سایز بلاک، و بهروزرسانیهای مربوط به «حذف تاریخچه» یا History Expiry راه را برای افزایشهای پیاپی ظرفیت باز میکنند.
جایگاه Fusaka در نقشه راه: از Merge تا امروز
برای درک جایگاه Fusaka باید یک قدم عقب رفت:
Merge (۲۰۲۲) — مهاجرت به اثبات سهام
کاهش ۹۹.۹٪ مصرف انرژی و آغاز معماری جدید اتریوم.
Shapella (۲۰۲۳) — فعال شدن برداشت ETH استیکشده
باز شدن مسیر برای نقدشوندگی کامل در staking.
Dencun (۲۰۲۴) — معرفی Blobs و Proto-Danksharding
ایجاد «لینک ارزان داده» برای رولآپها.
Pectra (۲۰۲۵) — حسابانتزاعی و افزایش سقف ولیدیتورها
اضافهشدن EIP-7702 و توسعه ساختار استیکینگ.
تمام این مسیر مطابق الگوی مشهور ویتالیک است:
Merge → Surge → Verge → Purge → Splurge
Fusaka اولین ارتقایی است که همزمان روی تمام این محورها فشار وارد میکند؛ هم مقیاسپذیری داده (Surge)، هم سبکسازی نودها (Verge و Purge)، و هم آمادهسازی زیرساخت برای اکوسیستمی ماژولار با توان پردازش بیش از ۱۰۰ هزار تراکنش در ثانیه از طریق لایه ۲.
PeerDAS، Blobs و سایز بلاک: قلب تکنیکی Fusaka
EIP-7594 (PeerDAS): جهش اصلی ظرفیت داده
در این مدل:
- دادههای blob به «سلولهای کوچکتر» تقسیم میشوند.
- اعتبارسنجها فقط بخشهای تصادفی را دانلود میکنند.
- با کمک Erasure Coding، در صورت وجود تعداد کافی سلول، شبکه مطمئن میشود کل داده موجود است.
این رویکرد امکان افزایش تدریجی و ۸ برابری ظرفیت blobs را فراهم میکند بدون آنکه نودهای خانگی حذف شوند.
EIP-7892 — BPO Forks: افزایش ظرفیت بدون هاردفورک سنگین
سه پارامتر blob (حدفاصل، حداکثر تعداد و فاکتور کارمزد پایه) بدون دستکاری سایر اجزای شبکه قابل تغییر میشوند.
نتیجه:
افزایش ظرفیت مرحلهبهمرحله و سریع بهجای انتظار چندساله برای یک فورک بزرگ.
تغییرات گس و سایز بلاک
- افزایش هدف گس بلاک بالاتر از ۴۵ میلیون فعلی
- محدودیت گس در یک تراکنش (EIP-7825)
- سقف ۱۰ مگابایتی برای RLP Block Size (EIP-7934)
- محدودسازی عملیات cryptographic سنگین مثل MODEXP
معنی ساده:
فضای بیشتر برای رولآپها، اما با کنترل ریسک و جلوگیری از فشار بیش از حد بر نودها.
بهبودهای UX، امنیت و ابزارهای توسعهدهندگان
Fusaka تنها یک ارتقای مقیاسپذیری نیست؛ مجموعهای از تغییرات کاربردی و امنیتی نیز در آن قرار دارد:
EIP-7917 — Programmatic Proposer Lookahead
قابل پیشبینی شدن برنامه اعتبارسنجها در epoch بعدی
→ مهم برای pre-confirmation، based rollups و fast finality
EIP-7951 — پشتیبانی بومی از امضاهای P-256
- سازگار با Secure Enclave اپل
- Android Keystore
- WebAuthn و Passkeys
این یعنی: ورود با اثر انگشت یا بیومتریک در خود لایه ۱.
EIP-7939 — دستور Count Leading Zeros
ارزانتر شدن محاسبات Big Integer و ZK Circuits.
EIP-7642 — گسترش تاریخچهزدایی (History Expiry)
حذف دادههای قبل از Merge و بهبود سرعت سینک
→ صرفهجویی صدها گیگابایت برای هر نود
چه کسانی از Fusaka سود میبرند؟
۱. لایهدوها (Rollups)
بزرگترین برندهها.
PeerDAS + افزایش ظرفیت blob =
40% تا 60% کاهش هزینه داده در میانمدت
این یعنی:
- تراکنشهای ارزانتر
- فضای بیشتر برای DeFi، سوشال، گیمینگ
- رقابت بین رولآپها بر اساس تجربه کاربری
۲. اعتبارسنجها و اپراتورهای نود
مزایا:
- داده کمتر برای دانلود
- سینک سریعتر
- تاریخچه سبکتر
چالش:
- با افزایش blobs، نودهای قویتر باید حجم بیشتری ارسال کنند
→ اگر مدیریت نشود، میتواند تمایل شبکه به سمت اپراتورهای بزرگ را افزایش دهد.
۳. هولدرهای ETH
مزیت:
- اتریوم در حال تبدیل شدن به لایه اصلی تسویه و داده برای لایهدوهاست.
- ازدحام کمتر = فعالیت بیشتر = کارمزد و درآمد بهتر برای ولیدیتورها (بسته به تقاضا)
چالش:
- پیچیدگی پروتکل بیشتر میشود
- اگر تجربه کاربری لایه ۱ بهبود ملموس پیدا نکند، انتقادها افزایش مییابد
پس از Fusaka چه خواهد آمد؟ — ارتقای Glamsterdam و مسیر 100,000 TPS
ارتقای بعدی اتریوم Glamsterdam (در سال ۲۰۲۶) شامل دو ستون اصلی است:
۱. ePBS — جداسازی درونپروتکلی سازنده بلاک
گامی مهم برای ایمنسازی زنجیره MEV و حذف وابستگی به Relayerهای خارجی.
۲. BALs — فهرستهای سطح بلاک برای بهینهسازی State Access
این قابلیت مسیر افزایش دوباره ظرفیت blobs و اجرای مؤثرتر را فراهم میکند.
Fusaka پایهی این مسیر را میسازد:
- PeerDAS → مقیاسپذیری داده
- History Expiry → سبک شدن نودها
- P-256 و Lookahead → UX و پیشتسویه بهتر
- BPO Forks → مقیاسپذیری مرحلهای
اگر اتریوم طبق این ریتم پیش برود، Fusaka «یک رویداد» نیست، بلکه نقطه شروع یک برنامه مقیاسپذیری منسجم، قابلپیشبینی و ارزشمحور خواهد بود؛ برنامهای که هدفش رسیدن به ۱۰۰,۰۰۰ TPS در معماری ماژولار بدون قربانیکردن تمرکززدایی است.
منبع: Cointelegraph