ظهور مفهوم ریاستیکینگ (Restaking) در بلاکچین تحول جدیدی در حوزه کسب درآمد غیرفعال از رمزارزها و تقویت امنیت شبکههای اثبات سهام (PoS) ایجاد کرده است. اولین پروتکل ریاستیکینگ یعنی EigenLayer بر بستر اتریوم معرفی شد و نشان داد که چگونه میتوان از سپردههای استیکشده برای ایمنسازی همزمان چندین سرویس و شبکه استفاده کرد. اکنون پروتکلهای رقیبی مانند Symbiotic (سمبیاتیک) و Karak (کاراک) به میدان آمدهاند و هر کدام با رویکردهای منحصربهفرد خود، رقابت در فضای پروتکلهای دیفای و امنیت اشتراکی را شدت بخشیدهاند. در این مقاله که برای مخاطبان مبتدی تا حرفهای تهیه شده است، ابتدا خواهیم دید Symbiotic Restaking چیست و سپس یک مقایسه جامع بین Symbiotic، EigenLayer و Karak ارائه میدهیم. ویژگیهای منحصربهفرد، مزایا و معایب هر کدام را بررسی کرده و در یک جدول خلاصه میکنیم. در نهایت نیز یک آموزش گامبهگام استیکینگ در بلاکچین (به طور ویژه در پروتکل Symbiotic) ارائه خواهد شد تا به صورت عملی با نحوه بهرهگیری از این پروتکلهای ریاستیکینگ آشنا شوید.
فهرست مطالب
Symbiotic Restaking چیست؟
Symbiotic یک پروتکل اشتراک امنیت (Shared Security) مبتنی بر ریاستیکینگ است که در ژوئن ۲۰۲۴ راهاندازی شد. این پروتکل با پشتیبانی و سرمایهگذاری شرکتهای مطرحی نظیر پارادایم (Paradigm) و Cyber Fund و با مشارکت بنیانگذاران لیدو توسعه یافته است، و هدف آن فراهم کردن بستری بدون مجوز (Permissionless) برای سازندگان شبکههای جدید است تا سیستم استیکینگ اختصاصی خود را به شکل دلخواه طراحی و پیادهسازی کنند. به عبارت دیگر، Symbiotic این امکان را به پروژههای بلاکچینی میدهد که همه جنبههای فرآیند استیکینگ را بنا به نیاز خود سفارشیسازی کنند – از نوع وثیقه و دارایی استیکشونده گرفته تا نحوه انتخاب نودهای اعتبارسنج (اپراتورها)، توزیع پاداشها و مکانیزمهای_slashing_ (تنبیه متخلفان). همه اینها در حالی است که امنیت کلی سیستم با استفاده از قراردادهای هستهای غیرقابل ارتقاء در شبکه اتریوم تامین میشود تا ریسکهای حاکمیتی و فنی کاهش یابد.
Symbiotic خود را به عنوان یک «هاب دیفای برای ریاستیکینگ» معرفی کرده است که از انواع داراییها به عنوان وثیقه پشتیبانی میکند. برخلاف EigenLayer که در ابتدا تقریباً منحصر به اتر (ETH) بود، Symbiotic از روز اول طیف متنوعی از داراییها را برای استیکینگ پذیرفته است – از توکنهای استاندارد ERC-20 گرفته تا استیبلکوینهایی نظیر sUSDe (استیبلکوین ابتکار Ethena Labs) و حتی LSDها (توکنهای لیکویید استیکینگ نظیر wstETH و rETH). این انعطافپذیری در نوع وثیقه باعث شده که Symbiotic خیلی زود پس از آغاز به کار، به دومین پروتکل بزرگ ریاستیکینگ تبدیل شود و تنها در یک روز نخست بیش از ۲۰۰ میلیون دلار سپرده جذب کند.
یکی از مفاهیم کلیدی در Symbiotic، Vault (خزانه) است. هر شبکه یا پروژهای که از Symbiotic برای ریاستیکینگ استفاده میکند، یک یا چند Vault ایجاد میکند که عملاً نقش قراردادهای مدیریت استیکینگ را ایفا میکنند. یک Vault سپردههای کاربران (ریاستیککنندگان) را دریافت کرده و آنها را به اپراتورهای منتخب آن شبکه اختصاص میدهد و همزمان حسابداری، توزیع سود و اعمال قوانین_slash_ را نیز بر عهده دارد. نکته قابل توجه این است که Vaultهای Symbiotic کاملاً مدولار و قابل تنظیم هستند؛ یعنی هر شبکه میتواند شرایط دلخواه خود (مثلاً تعداد و نوع اپراتورها، نسبت وثیقههای مختلف، نحوه توزیع کارمزد و …) را در Vault خود تعریف کند. حتی قالبهای از پیش تنظیمشده (Immutable Vaults) نیز وجود دارند که با تنظیمات قفلشده و غیرقابل تغییر deploy میشوند تا ریسک تغییرات آتی یا ارتقاء مخرب قرارداد کاهش یابد.
Symbiotic همچنین در مکانیزم رسیدگی به_slashing_ نوآوری جالبی دارد. در این پروتکل نهادی به نام Resolver تعریف شده است که تقریباً معادل کمیته وتو در EigenLayer است. Resolver میتواند در صورت وقوع_slash_ اشتباه یا نابجا، جلوی جریمه را بگیرد و از دارایی ریاستیککنندگان محافظت کند. هر Vault میتواند یک یا حتی چند Resolver داشته باشد تا بر وجوه نظارت کنند یا با راهکارهای حل اختلاف نظیر UMA ادغام شوند. وجود چند Resolver به افزایش عدم تمرکز و عدالت در رسیدگی به تخلفات کمک میکند، قابلیتی که در EigenLayer به این شکل چندگانه تصریح نشده است.
جمعبندی Symbiotic: Symbiotic یک پروتکل ریاستیکینگ منعطف و مدرن است که با سفارشیسازی کامل برای سازندگان شبکهها، پشتیبانی از داراییهای متنوع (از ETH و مشتقات آن تا استیبلکوینها) و بهرهگیری از قراردادهای غیرقابل ارتقاء، امنیت و انعطاف را توأمان فراهم کرده است. این پروتکل هنوز در مراحل ابتدایی خود است و توکن بومی آن معرفی نشده، اما سیستم امتیازدهی Symbiotic Points در آن تعبیه شده که انتظار میرود مبنای ایردراپ توکن آتی (احتمالاً با نماد SYM) برای کاربران اولیه باشد. بنابراین بسیاری از کاربران دیفای اکنون Symbiotic را پروژهای پرپتانسیل میدانند که با ورود زودهنگام به آن میتوانند علاوه بر کسب سود استیکینگ، شانس دریافت توکن رایگان در آینده را نیز داشته باشند (مشابه آنچه EigenLayer با توکن EIGEN انجام داد). البته نباید فراموش کرد که نوپا بودن Symbiotic به معنای محدودیت سوابق عملکرد و آزمون پسدادن آن است؛ در بخش مزایا و معایب بیشتر به این موضوع خواهیم پرداخت.
EigenLayer؛ پیشگام ریاستیکینگ در اتریوم
EigenLayer به عنوان اولین پروتکل ریاستیکینگ، شالوده این حوزه را پایهریزی کرد. EigenLayer یک زیرساخت میانی (Middleware) روی شبکه اتریوم است که به اعتبارسنجهای اتریوم اجازه میدهد سپرده استیکینگ ETH خود را – علاوه بر امنیت شبکه اتریوم – برای اعتبارسنجی مجموعهای از خدمات و ماژولهای لایه دوم به کار گیرند. این رویکرد که به آن امنیت تجمعی (Pooled Security) گفته میشود، منابع امنیتی را به اشتراک میگذارد: همان ۳۲ اتر استیکشده میتواند همزمان امنیت چندین ماژول یا شبکه جدید را تأمین کند. در نتیجه پروژههای نوآور دیفای به جای راهاندازی مجموعه اعتبارسنجهای اختصاصی و متحمل شدن هزینه و دشواریهای آن، میتوانند از قدرت امنیتی عظیم اتریوم (از طریق EigenLayer) بهره بگیرند و تمرکز خود را بر توسعه قابلیتهای جدید بگذارند.
معماری EigenLayer شامل چهار جزء اصلی است:
- استیککنندگان (Stakers): دارندگان ETH که توکنهای خود را استیک کرده و حاضرند ریسک_slash_ اضافی را برای کسب سود بیشتر بپذیرند.
- اپراتورها (Operators): نودهای اعتبارسنج که ثبتنام کردهاند تا در ازای دریافت وثیقه بیشتر، سرویسهای اضافی را اجرا کنند.
- قراردادهای AVS: هر سرویس یا ماژول جدید (که AVS یا Active Validation Service نامیده میشود) دارای قراردادهایی است (مثلاً استخر توکن یا اسلشر تعیینشده) که نحوه تعامل آن با EigenLayer را مشخص میکند. هر AVS میتواند شرایط مورد نظرش را برای پذیرش اعتبارسنج و_slash_ تعریف کند.
- قراردادهای هسته EigenLayer: شامل مدیر نمایندگان (Delegator Manager)، مدیر راهبرد (Strategy Manager) و مدیر_slash_ (Slashing Manager) که وظیفه مدیریت فرایندهای اصلی ریاستیکینگ (ثبت نام اپراتور، متعادلسازی حسابها، اعمال_slash_ و …) را بر عهده دارند.
EigenLayer هماکنون بزرگترین و بالغترین پروتکل ریاستیکینگ در اکوسیستم اتریوم است. بنا بر گزارشها، این پروتکل بیش از ۱۵ میلیارد دلار دارایی (عمدتاً ETH و مشتقات لیکویید آن) را تحت پوشش امنیتی خود دارد و حدود ۱۶۰هزار استیککننده و ۱۵۰۰ اپراتور در آن مشارکت دارند. حدود ۶۸٪ از TVL EigenLayer را اتر خالص (native ETH) تشکیل میدهد و ۳۲٪ باقیمانده را LSDها (توکنهای لیکویید استیکینگ نظیر stETH، rETH و …)، اگرچه قرار است پشتیبانی از سایر توکنهای ERC-20 نیز در آینده افزوده شود. EigenLayer از مدل کارمزد ثابت برای اپراتورها استفاده میکند؛ بدین صورت که هر اپراتوری که سرویس جدیدی را پشتیبانی کند، ۱۰٪ از پاداش آن سرویس را به عنوان کمیسیون دریافت کرده و ۹۰٪ باقیمانده به صورت متناسب بین استیککنندگان (نمایندگان) تقسیم میشود. این مدل اقتصادی ساده در کنار زیرساخت اعتبارسنجی امتحانپسداده اتریوم، اکوسیستم EigenLayer را به مقصدی جذاب برای پروژههایی تبدیل کرده که به دنبال امنیت اقتصادی قابلاتکا در مقیاس بزرگ هستند.
از منظر حاکمیتی، EigenLayer یک بازار آزاد اعتبارسنجی ایجاد کرده است؛ به این معنا که خود پروتکل دخالت مستقیمی در انتخاب اینکه کدام سرویس توسط کدام اعتبارسنج حمایت شود ندارد، بلکه اعتبارسنجها (اپراتورها) میتوانند آزادانه انتخاب کنند که میخواهند در کدام ماژولها مشارکت کنند. به طور مشابه، هر AVS (سرویس جدید) میتواند شرایط مورد نیاز خود را برای پذیرش تعیین کند (مثلاً الزام حضور درصدی اپراتور با یک توکن خاص، شرایط_slash_ ویژه و مدل پرداخت هزینه خدمات). این انعطاف باعث پویایی و نوآوری بالا در EigenLayer شده است؛ چنانکه این پروتکل به نوعی زمین آزمون فناوریهای جدید برای اتریوم تبدیل شده است تا پیش از ادغام در لایه پایه، در محیط EigenLayer آزمایش و ارزیابی شوند.
EigenLayer یک توکن حاکمیتی به نام EIGEN نیز منتشر کرده است که جهت تشویق مشارکتکنندگان طراحی شده است. البته EIGEN فعلاً غیرقابل انتقال است و صرفاً کاربرانی که در مراحل اولیه استیکینگ در EigenLayer مشارکت داشتند آن را به عنوان پاداش نمایندگی دریافت کردهاند. وجود این توکن حاکمیتی نشان میدهد EigenLayer به تدریج به سمت تمرکززدایی بیشتر در اداره پروتکل خود پیش میرود.
جمعبندی EigenLayer: به طور خلاصه، EigenLayer اولین و بزرگترین پلتفرم ریاستیکینگ است که با تکیه بر اعتبارسنجهای اتریوم، امکان افزایش بهرهوری سرمایه (استفاده چندباره از ETH استیکشده) و تقویت امنیت صدها پروژه جدید را فراهم کرده است. مزیت اصلی EigenLayer پیشینه اثباتشده، اکوسیستم بالغ و امنیت بسیار بالای اقتصادی آن است که با TVL عظیم خود تضمین میشود. با این حال EigenLayer عمدتاً به دارایی اتر و مشتقات آن محدود بوده و تنوع دارایی قابل پشتیبانی در آن (حداقل تاکنون) کمتر از رقبا است. همچنین بزرگی EigenLayer یک شمشیر دو لبه است: از یک سو آن را قابلاعتماد میسازد، اما از سوی دیگر آن را به بزرگترین هدف برای حملات تبدیل میکند و هر آسیبپذیری یا خطا در آن میتواند ریسک سیستمی قابل توجهی برای کل اکوسیستم اتریوم ایجاد کند. این نکات را در بخش مقایسه مزایا و معایب دقیقتر بررسی میکنیم.
Karak؛ لایه ریاستیکینگ همهمنظوره
Karak یک پروتکل ریاستیکینگ نوظهور دیگر است که رویکردی متمایز نسبت به EigenLayer و Symbiotic اتخاذ کرده است. Karak به عنوان یک لایه ریاستیکینگ یونیورسال طراحی شده که میتواند امنیت بلاکچینها را با استفاده از انواع داراییها تامین کند و محدود به اتر یا زنجیره اتریوم نیست. این پروتکل خود را یک لایه اشتراک امنیت سازگار با چندین بلاکچین معرفی میکند و از همین رو، پلزدن داراییهای استیکشده میان شبکههای مختلف را امکانپذیر ساخته است. به عنوان مثال، کاربران میتوانند داراییهای استیکشده خود را از زنجیرههایی مانند آربیتروم (Arbitrum)، بیانبیچین (BSC) و Mantle به Karak منتقل کرده و در آنجا به اشتراک بگذارند. تیم Karak حتی یک زنجیره لایه۲ اختصاصی به نام K2 توسعه داده است که به عنوان محیط سندباکس و آزمایش برای پروژههای ریاستیکینگ عمل میکند و توسط معماری Karak پشتیبانی میشود.
از منظر پشتیبانی دارایی، Karak شاید متنوعترین سبد وثیقه را در بین پروتکلهای ریاستیکینگ ارائه میدهد. در Karak میتوان داراییهایی نظیر ETH و LSDهای آن (شبیه EigenLayer و Symbiotic) و همچنین استیبلکوینها (مثلاً USDe یا sDAI) و حتی توکنهای نقدینگی (LP Tokens) و دیگر داراییهای ییلد فارمینگ را نیز استیک کرد. برای نمونه، Karak از پوزیشنهای Pendle (توکنهای بهره آتی) نیز پشتیبانی میکند که این امر نشاندهنده تمرکز ویژه Karak بر جذب سرمایهگذاران علاقهمند به حداکثرسازی کارایی سرمایه در بخشهای مختلف دیفای است. بدین ترتیب، یک کاربر میتواند به جای صرفاً استیک کردن ETH، داراییهای متنوع خود از شبکههای گوناگون (مثلاً استیبلکوین یا توکن LP که از قبل در حال سوددهی است) را در Karak ریاستیک کرده و همزمان از چند منبع کسب درآمد کند.
معماری Karak شباهتهایی به Symbiotic دارد از این جهت که بر مبنای اجزای مدولار عمل میکند. هر پروژه یا شبکه جدید یک دسته خدمات اشتراکی (DSS) در Karak ایجاد میکند (DSS معادل همان AVS در EigenLayer است). این DSS شامل Vault و نهادهایی به نام Regulator است که به نظر میرسد وظیفه تنظیم و نظارت بر فرایند نمایندگی داراییها را بر عهده دارند. جزئیات دقیقتر درباره مکانیزم Regulator در اسناد کنونی Karak محدود است و برخی جنبههای فنی (از جمله نحوه دقیق_slash_) هنوز به طور کامل افشا نشدهاند. آنچه مشخص است این که Karak یک جعبهابزار کامل (SDK) برای توسعهدهندگان فراهم کرده و مستندات آن به دنبال سادهسازی حداکثری فرآیند ادغام پروژهها با این لایه امنیتی است. این رویکرد Developer-Friendly باعث میشود حتی تیمهای کوچک هم بتوانند به سرعت از توان Karak برای ایمنسازی شبکه خود استفاده کنند، بدون آنکه نیاز به دانش عمیق راهاندازی زیرساخت اعتبارسنجی داشته باشند.
جمعبندی Karak: Karak را میتوان ماکسیمالیست تنوع دارایی در ریاستیکینگ نامید. ویژگی منحصربهفرد آن حمایت همزمان از انواع داراییها و زنجیرهها است که افق جدیدی برای جذب سرمایههای سرگردان در اکوسیستم دیفای میگشاید. سرمایهگذارانی که میخواهند داراییهایی غیر از ETH (مثلاً استیبلکوین یا توکنهای ییلد) را نیز برای کسب سود به کار گیرند، احتمالاً به Karak روی خواهند آورد. از سوی دیگر، تمرکز چندزنجیرهای Karak با ایجاد اقتصاد ریاستیکینگ میانزنجیرهای (LRT economy) نویدبخش همگرایی بیشتر بین پلتفرمهای مختلف بلاکچین است. با این حال، Karak نیز مانند Symbiotic در مرحله نسبتاً ابتدایی قرار دارد و تاکنون توکن حاکمیتی مشخصی عرضه نکرده است (هرچند گمانهزنیهایی درباره توکن احتمالی به نام KARAK وجود دارد). به علاوه، پیچیدگی ناشی از پشتیبانی داراییها و زنجیرههای متعدد میتواند چالشساز باشد؛ زیرا هرچه تنوع بیشتر شود، سطوح جدیدی از ریسک و بردار حمله به وجود میآید که مدیریت امنیت را دشوارتر میکند. بخش بعدی به طور مشروحتری مزایا و معایب سه پروتکل مذکور را روبهروی هم قرار میدهد.
مقایسه Symbiotic، EigenLayer و Karak – ویژگیها، مزایا و معایب
در این بخش یک مقایسه مستقیم بین سه پروتکل ریاستیکینگ EigenLayer، Symbiotic و Karak ارائه میکنیم. جدول زیر به طور خلاصه ویژگیهای منحصربهفرد هر پروتکل به همراه مهمترین مزایا و معایب آنها را نشان میدهد:
پروتکل ویژگیهای منحصربهفرد مزایا معایب EigenLayer اولین و بزرگترین پلتفرم restaking روی اتریوم (TVL حدود ۱۵ میلیارد دلار)؛ بهرهگیری از امنیت تجمعی ETH برای چندین ماژول؛ ساختار حکمرانی بازار آزاد (انتخاب ماژول اختیاری توسط اعتبارسنجها) اکوسیستم بالغ و امتحانپسداده (تستشده در مقیاس وسیع)؛ شبکه گسترده اپراتورها (۱۵۰۰+ ولیدیتور) و مشارکتکنندگان؛ مکانیزم اسلشینگ ثابت و شفاف (کمیته وتوی داخلی برای_slash_ اشتباه) محدودیت تنوع دارایی (تمرکز فعلی بر ETH و مشتقات آن)؛ تبدیل شدن به هدف بزرگ حملات به دلیل TVL عظیم (ریسک سیستمی بالقوه)؛ افزایش پیچیدگی با اضافهشدن هر AVS جدید (احتمال برهمکنشهای پیشبینینشده) Symbiotic معماری مدولار کاملاً قابل تنظیم برای restaking؛ پشتیبانی از انواع وثیقهها (ERC20، استیبلکوین، LSD و …) از روز نخست؛ امکان تعریف چندین Resolver جهت داوری_slash_ و امنیت بیشتر انعطافپذیری بینظیر برای سازندگان شبکه (تعیین قوانین دلخواه استیکینگ و اسلشینگ)؛ رشد سریع و جذب سرمایه چشمگیر (۲۰۰ میلیون دلار سپرده در یک روز اول)؛ پشتوانه توسط سرمایهگذاران مطرح (Paradigm و همبنیانگذاران Lido) که اعتبار اکوسیستم را بالا میبرد نوظهور و کمآزمون (عدم سوابق طولانی مانند EigenLayer)؛ پیچیدگی تنظیمات مدولار ممکن است به خطاهای پیکربندی بیانجامد؛ فعلاً عدم پشتیبانی از restaking ETH بومی (تنها LSDها و داراییهای ERC20 قابل استفادهاند) Karak لایه restaking همهمنظوره با قابلیت چندزنجیرهای و پل بین شبکهها؛ گستردهترین تنوع داراییهای قابل استیک (از ETH و LSD تا استیبلکوین و LP Tokens)؛ دارای زنجیره اختصاصی K2 و مجموعه ابزار توسعه (SDK) برای پیادهسازی آسانتر انعطاف چندزنجیرهای و چنددارایی (جذب سرمایهگذاران علاقهمند به کسب سود از انواع داراییها)؛ مدلهای اقتصادی متنوع متناسب با هر نوع دارایی (کمیسیون و پاداشدهی قابل تنظیم بر اساس نیاز)؛ ایجاد فرصت کسب درآمد از داراییهای غیراز ETH که در EigenLayer ممکن نیست (مثلاً استیکینگ استیبلکوین) عدم شفافیت کامل در مکانیزمهای_slash_ تا امروز (جزئیات دقیق جریمهها و نظارت هنوز اعلام نشده)؛ ریسکهای امنیتی جدید ناشی از تنوع بالا (هر نوع دارایی و هر زنجیره ریسک خاص خود را دارد و پیچیدگی مدیریت را افزایش میدهد)؛ مقیاس کوچکتر فعلی (TVL چند صد میلیون دلاری در مقابل EigenLayer) و جامعه اعتبارسنج محدودتر (پروتکل در مرحله رشد اولیه)
در یک نگاه: EigenLayer با پشتوانه عظیم اقتصادی و سابقه پیشرو خود، انتخاب طبیعی برای پروژههای بزرگی است که نیاز به امنیت فوری و مطمئن دارند. Symbiotic با انعطافپذیری بالا و پشتیبانی از داراییهای متنوع، گزینه محبوب پروژههای نوآور و خلاق است که به دنبال پیادهسازی مدلهای اقتصادی یا حاکمیتی جدید هستند. Karak نیز به خاطر پشتیبانی چندزنجیرهای و فرصت کسب سود از داراییهای مختلف، برای پروژهها و کاربرانی جذاب است که میخواهند حداکثر استفاده را از سرمایههای پراکنده خود در دنیای دیفای ببرند. در مجموع به نظر میرسد هیچیک از این پروتکلها به تنهایی تمام نیازهای بازار را پوشش نخواهند داد، بلکه هر کدام در بخش خاصی از اکوسیستم نقشآفرینی میکنند و احتمالاً همزیستی و همکاری آنها تصویری پایدارتر از آینده ریاستیکینگ را رقم خواهد زد.
آموزش گامبهگام استیکینگ (Restaking) در بلاکچین
حال که با مفاهیم و مقایسه پروتکلهای مطرح ریاستیکینگ آشنا شدیم، بد نیست یک راهنمای عملی برای شروع استیکینگ ارائه کنیم. در این قسمت، مراحل انجام استیکینگ مجدد (restaking) را به زبان ساده توضیح میدهیم. این راهنما به طور ویژه روی پلتفرم Symbiotic متمرکز است (چون کار با آن برای کاربران عادی نسبتاً آسانتر است)، اما اصول کلی آن در مورد EigenLayer و Karak نیز مشابه خواهد بود. قبل از شروع تأکید میکنیم که استیکینگ در بلاکچین همواره با ریسک همراه است – به ویژه در ریاستیکینگ ممکن است خطر_slash_ شدن (از دست دادن بخشی از وثیقه در صورت تخلف اپراتور) وجود داشته باشد. بنابراین همواره با دانش کافی و ترجیحاً مبالغ کم در ابتدا کار را آغاز کنید.
قدم ۱: آمادهسازی کیف پول و دارایی مناسب – برای مشارکت در ریاستیکینگ، ابتدا به یک کیف پول web3 (مانند متامسک) نیاز دارید که به شبکه اتریوم متصل باشد. همچنین باید دارایی قابل استیکی در اختیار داشته باشید. بسته به پروتکلی که انتخاب میکنید، نوع دارایی مورد نیاز متفاوت است:
- در EigenLayer، اگر خودتان اعتبارسنج اتریوم باشید میتوانید مستقیماً با ۳۲ ETH ریاستیک کنید، در غیر این صورت راحتترین راه استفاده از توکنهای لیکویید استیکینگ (LST) است (مثل stETH مربوط به Lido یا rETH مربوط به Rocket Pool یا سایر LSTهای پشتیبانیشده). حتماً مقدار کافی از این توکنها در کیف پول خود داشته باشید.
- در Symbiotic، میتوانید از طیف گستردهای از داراییها استفاده کنید: برای مثال wstETH (نسخه رپدشده stETH)، rETH، توکنهای استیبل مانند sUSDe یا حتی توکنهای دیگر بسته به Vaultهای موجود. برای شروع، فرض میکنیم مثلاً مقداری cbETH (Coinbase Wrapped Staked Ether) یا wstETH دارید.
- در Karak، بسته به زنجیره و دارایی، ممکن است به استیبلکوین (USDT/USDC یا نسخههای مشتق مثل USDe)، LSDهای اتریومی یا حتی توکن LP نیاز داشته باشید. در هر حال، دارایی انتخابی را در کیف پول خود آماده کنید.
قدم ۲: اتصال به اپلیکیشن ریاستیکینگ – به وبسایت رسمی پروتکل مورد نظر بروید. برای Symbiotic، آدرس وبسایت symbiotic.fi و اپلیکیشن آن app.symbiotic.fi/restake است. در مورد EigenLayer، میتوانید از طریق وبسایت رسمی eigenlayer.xyz به بخش اپلیکیشن هدایت شوید (EigenLayer رابط وب مشابهی برای مدیریت استیکینگ LSDها ارائه میکند). Karak نیز احتمالاً یک داشبورد وب برای سپردهگذاری دارد (برای مثال آدرس احتمالی app.karak.network یا موارد اعلامشده در مستندات رسمی Karak). پس از ورود به صفحه مربوطه، گزینه Connect Wallet (اتصال کیف پول) را انتخاب کنید و اتصال متامسک یا کیف پول خود را تایید نمایید. توجه: اگر به هر دلیلی وبسایت Symbiotic یا سایر پروتکلها برای منطقه شما محدودیت دسترسی داشت (پیغام خطای جغرافیایی داد)، میتوانید از یک VPN مطمئن برای تغییر IP استفاده کنید.
قدم ۳: انتخاب سرویس یا وُلت (Vault) مورد نظر برای استیکینگ – پس از اتصال کیف پول، در صفحه اصلی بخش Restaking در Symbiotic لیستی از Vaultهای فعال را مشاهده میکنید. هر Vault نشاندهنده یک فرصت استیکینگ مرتبط با یک دارایی خاص و معمولاً یک اپراتور یا شبکه خاص است. به عنوان مثال در Symbiotic Vaultهای مختلفی برای wstETH، rETH، cbETH، mETH (مینتبل ETH)، ENA (توکن پلتفرم Ethena) و … وجود دارد. در مقابل نام هر دارایی، میزان TVL فعلی، سقف پذیرش فعلی (Limit) و وضعیت امتیازدهی (Points) و امکان واریز نمایش داده شده است. اگر یک Vault ظرفیتش پر شده باشد (مثلاً Vault مربوط به wstETH در روزهای اولیه به سقف رسیده بود)، باید Vault دیگری را انتخاب کنید که هنوز فضا برای واریز دارد.
برای ادامه مراحل، Vault مرتبط با دارایی خود را انتخاب کنید (مثلاً اگر cbETH در اختیار دارید، Vault مربوط به Coinbase Wrapped Staked Ether (cbETH) را کلیک کنید). با این کار، صفحه جزئیات Vault باز میشود.
قدم ۴: واریز (Deposit) دارایی به Vault انتخابی – در صفحه Vault، ابتدا اگر از شما خواسته شد، تراکنش Approve را برای دسترسی قرارداد Symbiotic به توکنهای شما تایید کنید (این گام برای اجازه خرج کردن توکنهای ERC20 ضروری است). سپس مقدار مورد نظر برای واریز را در کادر مربوطه وارد کنید (مثلاً 1 واحد cbETH). پس از وارد کردن مقدار، دکمه Deposit یا Stake را کلیک کنید. کیف پول شما یک پیام تراکنش نمایش میدهد؛ آن را تایید نمایید تا واریز انجام شود. با انجام این تراکنش، عملاً شما دارایی خود را به قرارداد هوشمند Vault ارسال کردهاید و در ازای آن یک توکن رسید (Receipt Token) از Symbiotic دریافت میکنید که نشاندهنده سهم شما در آن Vault است. از این لحظه، دارایی شما توسط اپراتورهای مرتبط با آن Vault به کار گرفته میشود تا شبکه مربوطه را ایمن کند و شما پاداشهایی را به شکل درصد سود سالانه (APR) کسب خواهید کرد. همچنین بسته به پروتکل، ممکن است امتیازات یا توکنهای حاکمیتی هم بدست آورید (مثلاً Symbiotic Points که پیشتر ذکر شد).
قدم ۵: پیگیری سود و برداشت – پس از استیکینگ موفق، میتوانید وضعیت سپرده خود را از طریق داشبورد پیگیری کنید. در Symbiotic با مراجعه به بخش Dashboard در وبسایت، میزان دارایی واریزشده، امتیازات کسبشده و سود تعلقگرفته قابل مشاهده است. پاداشها معمولاً به صورت خودکار در موجودی Vault منعکس میشوند (افزایش تدریجی مقدار توکن رسید). هر زمان که بخواهید، میتوانید از همین صفحه Vault درخواست Withdraw (برداشت) بدهید. با انجام برداشت، دارایی اولیه شما بعلاوه سود حاصله (کسر هرگونه جریمه احتمالی) قابل بازگشت به کیف پولتان خواهد بود. توجه داشته باشید که اگر دارایی شما یک LSD بوده، برداشت از Vault به معنای دریافت همان LSD است؛ تبدیل آن LSD به ETH (خروج کامل از حالت استیک) تابع قوانین پروتکل اولیه (مثلاً Lido یا Rocket Pool) خواهد بود و ممکن است زمانبر باشد.
نکته درباره EigenLayer و Karak: فرآیند کلی در این پروتکلها مشابه Symbiotic است اما چند تفاوت عملی دارد:
- در EigenLayer پس از واریز LSD (مثلاً stETH یا rETH) به قرارداد EigenPod مربوطه، لازم است آن را به یکی از اپراتورهای ثبتشده در EigenLayer اختصاص (Delegate) دهید. انتخاب اپراتور میتواند در رابط EigenLayer یا از طریق پلتفرمهای شخص ثالث (مثل صرافیهای غیرمتمرکز خدمات استیکینگ) انجام شود. EigenLayer به صورت خودکار ۱۰٪ از سود را به اپراتور تخصیص میدهد و مابقی را به شما میرساند. اگر اعتبارسنج اتریوم باشید، مراحل از طریق کنسول ولیدیتور انجام میشود که خارج از بحث این مقاله است.
- در Karak بسته به نوع دارایی و زنجیره مبدأ، ابتدا باید دارایی خود را به یکی از زنجیرههای مقصد Karak (مثلاً شبکه اصلی اتریوم یا آربیتروم) بریج کنید. سپس در اپلیکیشن Karak، Vault یا سرویس مربوطه را انتخاب و واریز را انجام دهید. چون Karak داراییهای غیراز ETH (مثل استیبلکوینها) را هم میپذیرد، در این پروتکل فرصتهایی وجود دارد که با استیک کردن یک استیبلکوین، همزمان سود شبکه Karak و شاید سود ذاتی آن استیبلکوین یا LP-token را کسب کنید. رابط Karak نیز احتمالاً شبیه Symbiotic است و شما بعد از واریز میتوانید وضعیت سرمایه و پاداش خود را در داشبورد آن مشاهده و هر زمان نیاز بود برداشت کنید.
قدم ۶: رعایت اصول امنیت و آگاهی از ریسکها – ریاستیکینگ فناوری نوینی است و علیرغم جذابیت سود مضاعف، باید با دقت و تحقیق انجام شود. حتماً از وبسایتهای رسمی برای اتصال کیف پول استفاده کنید (مواظب سایتهای جعلی باشید) و مقدار کمی را به عنوان تست اولیه واریز نمایید. ریسک_slash_ را در نظر داشته باشید: اگر اپراتوری که به آن وثیقه سپردهاید دچار تخلف یا قطع سرویس شود، ممکن است بخشی از دارایی شما جریمه شود. البته همانطور که گفتیم پروتکلها مکانیزمهایی مثل Resolver یا کمیته وتو برای کاهش ریسک_slash_ اشتباه دارند، اما در نهایت هیچ سرمایهگذاری در کریپتو بدون ریسک نیست.
با انجام مراحل فوق، شما اکنون یک ریاستیککننده هستید که از دارایی استیکشده خود بیشترین بهرهوری را به دست میآورید. این فرایند گامی دیگر در جهت افزایش درآمد غیرفعال در بلاکچین و کمک به تمرکززدایی و امنیت شبکههای نوظهور دیفای است.
جمعبندی
ریاستیکینگ نمایانگر فصل جدیدی در تکامل مکانیزمهای اجماع و امنیت در دنیای بلاکچین و دیفای است. پروتکلهایی نظیر EigenLayer، Symbiotic و Karak هر کدام با نوآوریهای خود مرزهای امکانات در این حوزه را گسترش دادهاند. EigenLayer به عنوان پیشگام، نشان داد که چگونه میتوان اعتماد و امنیت را به عنوان یک خدمت اشتراکی ارائه کرد و راه را برای دیگران هموار ساخت. Symbiotic با انعطاف مثالزدنی خود ثابت کرد که یک پروتکل بدون برندهی واحد میتواند در میدان باشد و فضا را برای خلاقیتهای متنوع باز کند. Karak نیز با دیدگاه چندزنجیرهای و چنددارایی خود یادآور شد که دنیای بلاکچین محدود به اتریوم نیست و اشتراک امنیت میتواند پلی میان شبکههای مختلف باشد.
انتظار میرود در آینده نه یک پروتکل واحد، بلکه اکوسیستمی متشکل از چندین پروتکل ریاستیکینگ به شکوفایی برسد که هر یک بخش خاصی از بازار را پوشش میدهند. این رقابت و تکثر، در نهایت به نفع کل فضای کریپتو خواهد بود زیرا نوآوری در مدلهای امنیتی، مکانیزمهای اقتصادی و ابزارهای توسعهدهندگان را به پیش میراند. برای کاربران و سرمایهگذاران خرد نیز این به معنای گزینههای بیشتر برای کسب درآمد از داراییهایشان و مشارکت در تامین امنیت شبکههای مورد علاقهشان است. در مجموع، Symbiotic، EigenLayer و Karak را میتوان سه ضلع مهم «جنگهای ریاستیکینگ» نامید که هر کدام سهمی در شکلدهی آینده پروتکلهای دیفای ایفا خواهند کرد. توصیه میشود علاقهمندان، ضمن رعایت احتیاطهای لازم، این تحولات را از نزدیک دنبال کنند و دانش خود را درباره شیوههای نوین استیکینگ بهروز نگه دارند تا بتوانند از فرصتهای جدید به بهترین نحو بهرهمند شوند.